10 tot 25% van de mensen klaagt over constante vermoeidheid tijdens een consultatie bij de huisarts1. De vele klachten tonen aan dat het nodig is om specifiek naar de herkomst van de vermoeidheid te kijken. Het is essentieel om de ervaren vorm van vermoeidheid te identificeren en de voordelen van bepaalde micronutriënten te benutten, omdat er veel verschillende vormen van vermoeidheid bestaan.
Vermoeidheid: definitie
Vermoeidheid wordt gedefinieerd als een gevoel van matheid waarbij de krachten van het lichaam kortere of langere tijd aanzienlijk afnemen. Vermoeidheid ontstaat na een grote lichamelijke of mentale inspanning en verdwijnt na een rustperiode2. Vermoeidheid kan ook voortvloeien uit verveling of een verminderde motivatie. De Société Scientifique de Médecine Générale hanteert echter de volgende definitie:
Vermoeidheid is een klacht die voortvloeit uit een verstoord evenwicht tussen wat er moet worden gedaan en wat men feitelijk kan doen4
Om vermoeidheid te karakteriseren, moet men rekening houden met verschillende elementen: Is de vermoeidheid normaal of afwijkend? Is de vermoeidheid tijdelijk (korter dan een maand) of regelmatig, wanneer de signalen langer dan zes maanden aanhouden? Is de vermoeidheid reactief of mentaal?
Vermoeidheid is immers een subjectief begrip dat verschillende aspecten kan aannemen, afhankelijk van de intensiteit of de oorzaak:
Vermoeidheid afhankelijk van de intensiteit:
Dit kan een tijdelijk energieverlies zijn dat door rust herstelt. Deze vermoeidheid is normaal na een inspanning of een drukke dag.
Men spreekt van asthenie wanneer de vermoeidheid op een afwijkende manier aanhoudt, gepaard gaat met een gevoel van langdurige uitputting en niet door rust verdwijnt. Asthenie is vaak de uiting van een pathologische toestand die een grondige medische analyse vereist.
Vermoeidheid afhankelijk van de oorzaak:
Vermoeidheid kan lichamelijk zijn, oftewel het gevolg van een inspanning. Dit komt overeen met "ik wil wel, maar ik kan niet!".
Vermoeidheid kan ook mentaal zijn en voortvloeien uit een stressvolle levensstijl, zoals dagelijkse beslommeringen, huishoudelijke zorgen of zakelijke verplichtingen. Dit komt overeen met "ik kan wel, maar ik wil niet!"
Vermoeidheid kan het gevolg zijn van bepaalde ziekten.
Regelmatige vermoeidheid houdt in dat de vermoeidheid al langer dan zes maanden aanwezig is zonder duidelijk vastgestelde oorzaak, waarbij vaak een verstoord micronutritioneel evenwicht een rol speelt. Dit vereist specifieke begeleiding door een gezondheidszorger.
Wat is de oorzaak van functionele vermoeidheid?
Het is belangrijk om de oorzaak van de vermoeidheid te achterhalen. Vermoeidheid kan namelijk reactief zijn of door een verstoord evenwicht komen.
Reactieve vermoeidheid
Reactieve vermoeidheid kan samenhangen met een tijdelijke verstoring van de levensstijl, zoals stress, overbelasting of een tijdelijk gezondheidsprobleem zoals een infectie of een operatie.
Het kan ook gaan om mentale vermoeidheid door onoplettendheid of verminderde cognitieve vermogens, of om lichamelijke vermoeidheid zoals spierzwakte of prestatieverlies.
Vermoeidheid door een verstoord voedingsevenwicht
Het verband tussen micronutriënten en vormen van vermoeidheid is aangetoond, zowel op mentaal als lichamelijk vlak.5
Een tekort aan verschillende micronutriënten zoals ijzer, koper en de vitaminen B3, B6, foliumzuur en B12 beïnvloedt de dopamine, noradrenaline en adrenaline. Deze neurotransmitters spelen een rol bij cognitieve functies zoals het geheugen, de concentratie of de motivatie6. B-vitaminen en bepaalde mineralen zijn bovendien onmisbaar voor de aanmaak van melatonine en serotonine; deze stoffen reguleren respectievelijk het slaap-waakritme en de stemming7,8.
Vermoeidheid door een verstoord evenwicht kan zich ook lichamelijk uiten. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij een tekort aan vitamine C, vitamine B5 of ijzer.
Voeding, slaap, lichaamsbeweging...hoe vermindert u vermoeidheid?
Zorg voor een goede levenshygiëne
Kies voor een gevarieerde en evenwichtige voeding en voldoende slaap van goede kwaliteit. Slaap is erg belangrijk en een gebrek aan goede slaap is vaak de oorzaak van vermoeidheid. Een goede levenshygiëne houdt ook regelmatige lichaamsbeweging in. Matige beweging lijkt het gevoel van vitaliteit te verbeteren9. Ten slotte kan het nuttig zijn om stress te leren beheersen en te ontspannen wanneer de vermoeidheid voortkomt uit zakelijke of persoonlijke zorgen.
In welke voedingsmiddelen zitten de essentiële micronutriënten om vermoeidheid te verminderen?
De aanpak van vermoeidheidsklachten begint allereerst bij het behoud van de micronutritionele status door gevarieerde en evenwichtige voeding. In bepaalde gevallen kan suppletie met micronutriënten worden overwogen.
Een optimale inname van met name magnesium, ijzer en co-enzym Q10 is belangrijk om vermoeidheid en de gevolgen daarvan te voorkomen.
Magnesium
Magnesium is betrokken bij meer dan 600 chemische reacties in het lichaam en draagt onder andere bij aan:
De omzetting van suikers en vetten in energie die cellen kunnen gebruiken, met name de spiercellen.
De overdracht van zenuwprikkels.
De aanmaak van catecholamines.
Een magnesiumtekort leidt met name tot minder beschikbare energie voor de spieren, waardoor u sneller vermoeid raakt bij inspanning.
Vitamine B5
Vitamine B5 of pantotheenzuur is een essentiële wateroplosbare vitamine die in veel voedingsmiddelen voorkomt. Deze vitamine komt in hoge concentraties voor in kiemen en volkorengranen, evenals in brandnetels. Vitamine B5 draagt bij aan normale intellectuele prestaties en aan het verminderen van vermoeidheid.
IJzer
Dit mineraal is nodig voor het zuurstoftransport en de energieproductie, maar ook voor de aanmaak van neurotransmitters zoals catecholamines. De gevolgen van bloedarmoede zijn bekend, maar een ijzertekort kan ook leiden tot een verminderd fysiek uithoudingsvermogen en een afname van intellectuele prestaties10.
Vitamine C
Vitamine C, ook wel ascorbinezuur genoemd, is een wateroplosbare vitamine die een essentiële rol speelt in de stofwisseling. Vitamine C helpt cellen te beschermen tegen oxidatieve stress en draagt bij aan de normale werking van het zenuwstelsel en het immuunsysteem.
Zink
Zink is een mineraal dat onmisbaar is voor de werking van honderden enzymen in het lichaam. Zink is onder andere nodig voor de groei en de werking van het immuunsysteem. Na onderzoek van wetenschappelijke gegevens hebben de Europese gezondheidsautoriteiten (EFSA en de Europese Commissie) geoordeeld dat een concentratie van minstens 1,5 mg zink bijdraagt aan normale cognitieve functies.
Vermoeidheid: wanneer moet u een arts raadplegen?
Wanneer vermoeidheid voortkomt uit een ongewone situatie, is dit logisch en kan de vermoeidheid herstellen door goede voeding en voldoende slaap. Als de vermoeidheid echter aanhoudt in een normale context en er na drie weken rust en evenwichtige voeding geen verbetering optreedt, is het raadzaam een arts te raadplegen.
Uw gezondheidszorger kan dan de oorzaken van de vermoeidheid onderzoeken, een passende behandeling voorstellen voor eventuele symptomen en indien nodig uw micronutritionele status verbeteren.
Belangrijke punten om te onthouden
Het gevoel van vermoeidheid verschilt sterk van persoon tot persoon: vermoeidheid is een subjectief begrip.
De gevolgen voor het lichaam hangen af van de intensiteit (al dan niet tijdelijk) en de oorzaak (door een ziekte, inspanning of stress).
Magnesium, ijzer en vitamine C zijn essentiële micronutriënten om vermoeidheid tegen te gaan.
Het is raadzaam om een gezondheidszorger te raadplegen wanneer de vermoeidheid aanhoudt (drie weken), met name om een optimale micronutritionele status te bereiken.
Aslangul E, Le Jeune C. Asthénie et fatigabilité. Revue du praticien. 2005. 55: 1029-1033.
Magnette C, Gerard B. Société scientifique de médecine générale belge, La plainte fatigue en médecine générale, Recommandations de bonne pratique. September 2005.
Horn B. Fatigue. Forum Med Suisse. 2002. 45: 1074-1079.
Demetra J. Mills, "The Aging GABAergic System and Its Nutritional Support", Journal of Nutrition and Metabolism, 2021.
Gabriele Dalla Torre, Jon I Mujika, Joanna Izabela Lachowicz , "The interaction of aluminum with catecholamine-based neurotransmitters: Can the formation of these species be considered a potential risk factor for neurodegenerative diseases", Dalyton Transactions, 2019.
Hiroshi Ichinose, Takahide Nomura, Chiho Sumiichinose,«Metabolism of Tetrahydrobiopterin:ItsRelevance in Monoaminergic Neurons and Neurological Disorders», The Chemical record, 2008.
Martha Renee Wasserbauer, "Does Dietary Melatonin Play a Role in Bone Mineralization?", 2017.
Stephan et coll., 2003
Boasson M, Blanchet O, Dautel M, Anémies par carence en fer. La Revue du Praticien. 1993. 43(11): 1354-1357.
